De Tuut is weer onder stoom op 12 en 13 mei 2018, ook motoren museum geopend.

Het Maasbommelsch Stoomgemaal

Gelegen   in de voormalige gemeente  Appeltern   (nu gemeente West Maas en Waal)

Kaart Maasbommel (via www.gagal.nl)Kaart Maasbommel (via www.gagal.nl)

In 1868 is hier een schepradgemaal  gebouwd. Volgens  een  oude  kaart heeft er daarvoor reeds een watermolen gestaan. Dit gemaal was bestemd voor de polder Maasbommel. Omdat het gemaal 500 meter landinwaarts lag werd het water in een boezem gepompt. Bij hoge waterstand van de Maas kon dit gemaal niet draaien, omdat het boezemwater dan niet meer naar de Maas kon vloeien. Dan draaide men het water in de uitvliet en later op de Maas. Via ondergrondse duikers kwam het water op de Leeuwensche Wetering uit.

 

De installatie

 

In 1868 werd het stoomgemaal gebouwd met twee ketels en een Smulders stoommachine van 35 pk. Deze maakte 10 omwentelingen per minuut en dreef een scheprad aan. De capaciteit hiervan was 135 kubieke el. Omgerekend is dit 44m3 per minuut.

 

Algemeen Handelsblad van 8 mei 1868

MAASBOMMEL, 7 Mei. Het stoomgemaal alhier, geplaatst op den dorpspolder, is, voor zoover de beproeving heeft kunnen plaats hebben, volkomen naar wensen bevonden. Het scheprad, in diameter 7.20 el, met schoepen breed 0.50 el, heeft met 10 omwentelingen in de minuut 150 kub. el water uitgeworpen, terwijl het, bij gelijken waterstand, volgens contract, slechts 135 kub. el had behoeven uit te werpen. De polder is op dit oogenblik geheel van water bevrijd, terwijl omliggende polders, ofschoon hun grondslag zelfs hooger is, voor een groot deel onder water staan. Deze cijfers en deze feiten mogen dienen tot aanbeveling der fabriekanten van de machine, de Heeren Smulders te Tilburg en te 's Hertogenbosch, en ook tot aanbeveling bij name van den steller der machDe machine van voormalig gemaal MaasbommelDe machine van voormalig gemaal Maasbommeline, den Heer J. L. Smulders, te Tilburg.

 

Een el (afgeleid van ellepijp) is ongeveer 70cm. In de periode 1820-1870 was een el gelijk aan 10 palmen (decimeter) of 100 duimen (centimeter)

 

De machine op de foto hiernaast is waarschijnlijk de machine van het voormalig gemaal. De gegevens op de naamplaat op deze machine kloppen geheel met het bovenstaande bericht.

 

Het Centrum  van 22 augustus 1910

Maasbommel, 18 Ang. De Geërfden-dag in den dorpspolder Maasbommel besloot in zijn  buiten-gewoon druk bezochte vergadering van woensdagnamiddag dezer week, met algemeen stemmen tot aanbreng van betere drijfkracht in stoomgemaal bij een hoogeren opvoer van minstens één meter met vervanging van scheprad door centrifugaal. De vergadering besloot voorts op voorstel van poldermeesters, tot instelling ener commissie van bijstand, waarvan de leden te zijner tijd zullen benoemd worden.
Nog dienselfden avond werd de aanwezigen ingenieur opgedragen spoedig een geheel en zo uitvoerig mogelijk uitgewerkt plan met teekeningen en omschrijving aan polderbesturen in te zenden.

Gemaal Maasbommel onder stoomGemaal Maasbommel onder stoom

 

In 1911 werd het gemaal omgebouwd van een scheprad naar een centrifugaalpomp. Het werd een Stork stoommachine met een Cornwall ketel van 25m2 VO met een oververhitter. De bedrijfsdruk was circa 11 kg/cm2.
Bij  12kg/cm2 gingen de veiligheden blazen. Volgens voormalig machinist Leo Greep gebeurde het niet zelden dat de ventielen met zware roosterijzers boven het toelaatbare werden afgesteld, vooral  wanneer het gemaal het aangeboden polderwater niet aankon!!!!)

 

 

Machinist Johan Greep in voormalig stoomgemaal te AcquoyMachinist Johan Greep in voormalig stoomgemaal te Acquoy

 

 

 

Informatie volgens Leo Greep:

Het stoomgemaal stond onder leiding van het Maasbommelse  polderbestuur. Machinist van het gemaal was Louis Fliervoet van 1911 tot 1919. Toen ging Fliervoet naar het in aanbouw zijnde stoomgemaal De Tuut in Appeltern. Het bestuur stelde toen machinist Johan C. Greep aan,  komende van stoomgemaal Acquoy (bij Leerdam). Hij was van 1919 tot het einde (45/46) de machinist.
 

Het jaarsalaris van mijn vader bedroeg fl. 625,--, ook voor die tijd een hongerloon. Daar kwam weliswaar gratis wonen bij, gratis petroleum voor verlichting, gratis  kolen voor koken en verwarming, een stukje land (ca 7 are), waarop voor eigen gebruik groenten en fruit werden geteeld, gratis gras langs de wallen voor de geiten en het visrecht in de Maasbommelse polder tot aan de Rijkswetering en de dijk. Wel moest elk jaar op het gemeentehuis een visakte van fl. 10,-- worden gekocht.

 

 

 

 

 De nieuwe machine voor gemaal MaasbommelDe nieuwe machine voor gemaal Maasbommel

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De machine had een dragende zuiger met vacuümpomp en een koelwaterpomp. Het vermogen was 130 ipk en de machine werd geleverd door de firma Stork uit Hengelo. Links staat het zusje 'Zusze' van Leo Greep.

 boezem maasbommelboezem maasbommel

Oorspronkelijk had  het gemaal een eigen boezem met sluis  naar de Maas. Was de Maas hoog en was de sluis gesloten dan pompte men het water zo lang mogelijk naar de boezem. Dat is de ruimte tussen de twee wallen op de foto rechts. De linker wal noemde men de Zwarte Wal omdat hier de kolen over aan werden gevoerd. De  rechter wal noemde men de Groene Wal. Hier op was een fietspad. Heel veel later heeft men via een ondergrondse duiker een aansluiting gemaakt naar  de Leeuwensche Wetering die evenwijdig langs de boezem liep. Het overtollige water werd dan weggepompt via het Leeuwensche gemaal.

Het stoomgemaal heeft gewerkt tot 1945/1946. Johan Greep werd daarna  machinist op het Gemaal de Blauwe Sluis.
De Stork ketel werd na de oorlog gevorderd en  is naar een textielfabriek gegaan in Schijndel of Vlijmen. De overige installatie werd verkocht als oud ijzer. De schoorsteen werd in 1948 gesloopt op een aparte manier. Onderin werden gaten gekapt die daanra werden dichtgestopt met hout. Het hout werd met petroleum overgoten en vervolgens in brand gestoken, waarna de schoorsteen begon te kantelen en omviel.

 

 Situatietekening volgens Leo GreepSituatietekening volgens Leo Greep

 Historische situatieschetsHistorische situatieschets

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Woonhuis MaasbommelWoonhuis Maasbommelkelder maasbommelkelder maasbommel

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Terug naar Voormalige stoomgemalen in de regio