De Tuut is weer onder stoom op 12 en 13 mei 2018, ook motoren museum geopend.

Stoomgemaal dorpspolder Wamel

Gelegen in de plaats Dreumel, gemeente West Maas en Waal

Situatietekening (gemaakt door de buurtvereniging)Situatietekening (gemaakt door de buurtvereniging)


Gebouwd en in bedrijf

 Amsterdam, Nieuws van de Dag, 6 nov 1879

Machinist. " Wordt gevraagd voor de in den Polder Wamel in aanbouw zijnde Stoommachine
 EEN MACHINIST, tevens Bankwerker, in staat om kleine herstellingen te doen, op een
 traktement van ƒ 400, met vrije Woning en Tuin. Bewijzen van bekwaamheid en goed gedrag zijn vereischten. Men melde zich daartoe aan bij het Bestuur van den Dorpspolder Wamel. Brieven franco.

 

De Tielsche Courant van 2 febr 1880

Wamels gemaalWamels gemaalDe 2 nieuwe stoomgemalen die als gevolg van de ontbinding van het waterschap `de Molenpolder` ten behoeve van de dorpspolders Wamel en Alphen worden opgericht, naderen hun voltooiing.

Men is bezig met het stellen der machinewerken en het vergraven der waterleiding. Voor zover dit nodig is om het polderwater toegang te verschaffen tot de bassins der stoomgemalen.
Het stoomgemaal van Wamel komt te staan vlakbij het Dreumelsche hetwelk vroeger  voor de hele Molenpolder dienst deed. Het Alphense komt op 15 minuten afstand in de Alphense polder.

 

Moeilijkheden bij transport machinerie stoomgemaal 13 febr 1880

Het transport der machinewerken voor het stoomgemaal van de dorpspolder Wamel, dat onder Dreumel wordt opgericht en die van het station te Nijmegen daarheen vervoerd worden, is bijna afgelopen. Dat elk der onderdelen evenwel zijn plaats niet zonder ongevallen bereikt, bleek hier een dezer dagen. Men was reeds met het transport gevorderd tot Leeuwen, toen als gevolg van de gladheid de kar aan het schuiven ging en weldra het halve kamrad met een gewicht van 8000kg in de sloot terecht kwam. Het zal veel inspanning vragen de kolos weer op de weg te krijgen.
 

Kaart Wamel  (via www.gagal.nl)Kaart Wamel (via www.gagal.nl)De installatie

Het was dus een schepradgemaal gezien het gebruik van het woord kamrad. Dit is een zeer groot metalen wiel  van gietijzer met meestal beukenhouten tanden die bij slijtage konden worden vervangen.  Helaas is hier geen foto /tekening van beschikbaar.

 

De Rotterdamsche Courant van 21 maart 1910

Het gemaal van Dreumel was in ombouw. 

Bij enige “was” van de Maas moest men de machine  van Wamel echter stilleggen. Met andere woorden het schepradgemaal kon niet afvoeren bij hogere waterstand van de Maas. In deze polders was  dus een groot tekort aan maal capaciteit.
In 1910 was het schepradgemaal volgens de Rotterdamsche courant dus nog actief.  Volgens de zoon van machinist Johan Nijtmans zou het inderdaad een schepradgemaal zijn geweest. Althans dat had hij, Jo Nijtmans, wel eens gehoord van zijn vader.

 

Het Vaderland van 8 april 1920

Wamel. In de afgeloopen winter hebben deze polder en de lager gelegen polder  Dreumel zeer veel van het water te lijden gehad. Beide polders hebben thans besloten voor gemeenschappelijke rekening te bouwen een stoomgemaal waarvan de kosten geraamd zijn op 372.000,-

 

Ombouw van schepradgemaal naar gemaal met een centrifugaalpomp in 1923

De centrifugaalpompDe centrifugaalpomp


Het is onduidelijk wat voor type stoommachine geïnstalleerd was en uit welk jaar. Waarschijnlijk was het een gelijsktroommachine volgens het principe van professor Stumpf, geleverd door Stork.

De centrifugaalpomp was direct gekoppeld met de stoommachine en had een opbrengst 200 m3 per minuutbij een opvoerhoogte 3 m. Het aantal toeren was 170 per minuut. De pomp werd geleverd aan de Dorpspolder Wamel, bij Tiel. De foto is gemaakt in de Stork fabrieken in  Hengelo.


Vader Nijtmans  en stoomwezen manVader Nijtmans en stoomwezen man De machinist van het gemaal heette Esser en werd later later opgevolgd door  Johan Nijtmans  (staande op de achtergrond). De ingenieur  van  de stoomwezenkeuring staat op de voorgrond.
De vader van Johan Nijtmans was stoker op het gemaal.
Het is niet duidelijk waar en wanneer deze hele oude foto is gemaakt.

 

 

De machinisten hadden vaak een tweede baan om hun inkomen aan te vullen. Johan Nijtmans  was machinist op het stoomgemaal van de polder van Wamel. Omdat er in de zomer niets drooggemalen hoefde te worden had hij tijd om fietsen te repareren. In de jaren twintig van de vorige eeuw begon Johan Nijtmans in Dreumel   met het verkopen en repareren van fietsen.

 

Utrechts Nieuwsblad 8 november 1932

 

Ten gevolgen van den hoogen druk van het boezemwater is den sluis van het Wamelsche stoomgemaal onder Dreumel bezweken.
Het hoogteverschil tusschen het boezemwater en de wetering bedroeg op het oogenblik van het ongeval ongeveer 3 meter terwijl de boezem een oppervlakte heeft van 7 H.A.

 

Het gevolg van een en ander is dat een enorme hoeveelheid water in de wetering werd terug gestort, terwijl de bemaling met dit gemaal moest worden gestaakt tot de sluis hersteld is.


Is dit Johan Nijtmans?Is dit Johan Nijtmans? Is dit dezelfde Johan Nijtmans??? Het gereedschapsbord hangt nu op De Tuut, verkregen via Piet Nijtmans!

 

 

 Sloop gemaal WamelSloop gemaal Wamel

 

 

 

 

 

 

 

Terug naar Voormalige stoomgemalen in de regio