De Tuut is weer onder stoom op 12 en 13 mei 2018, ook motoren museum geopend.

Stoomgemaal dorpspolder Alphen

Gelegen in de buurtschap Moordhuizen, gemeente West Maas en Waal

Plattegrond / luchtfotoPlattegrond / luchtfoto

 

Nieuws van de Dag 3 september 1879:

 

Had men te Alphen jaren lang veel last van het kwel en regenwater, onlangs besloten de geërfden tot oprichting van een stoomgemaal. Bij de daarvoor gehouden  publieke aanbesteding was de hoogste inschrijver de heer P. A. van Regenmorter, te Rotterdam, voor F 25.510,-  en de laagste inschrijver de Heer J. van den Berg, te Dreumel, voor F 10.790.-


Nieuws van de Dag 25maart 1880:

Te Alphen is het nieuw gebouwde stoomgemaal, volgens het centrifugaalsysteem (niet 100% zeker over de uitvoering), in werking gesteld. Deze polder had tot voor enkele maanden met Wamel en Dreumel slechts éen stoomgemaal. Na ontbinding van het waterschap den Molenpolder zijn er twee bijgebouwd, éen voor Alphen en éen voor Wamel. Dreumel kreeg het bestaande gemaal . Dat voor het gemaal Wamel zal spoedig gereed zijn

 

 

 De molen van WinssenDe molen van Winssen

Op de plaats van het stoomgemaal zou eerder de Alphense watermolen hebben gestaan die in 1791 gebouwd was en de polder van Alphen bemaalde. 

 Toen het gemaal van Dreumel in dienst gesteld werd is deze molen in 1847 verplaatst naar Winssen.

 

In 1987 is de molen opnieuw verplaatst in Winssen en gerestaureerd.

 

 

 

 

 

Gemaal Moordhuizen in 1950Gemaal Moordhuizen in 1950 

Het gemaal is in 1879/1880 gebouwd en ligt op de grens tussen Alphen en Dreumel. Op de foto vader Has last, Theo en Annie Last en zijn zwager Gerrit van Koolwijk, alle uit Dreumel.

 

 Kaart Alphen  (via www.gagal.nl)Kaart Alphen (via www.gagal.nl)

In het gemaal stond een Stork gelijk-stroommachine volgens het principe van professor Stumpf. De machine had een vermogen van 90 ipk, een boring van 350 mm. en een slag van 500 mm.

 

De tekening hiernaast is gemaakt ter gelegenheid van het 25 jarig jubileum in 1941. De tekening toont de achterzijde van het gemaal met het krooshek en de inlaat onder het gewelf. In dit gewelf bevond zich de aanzuig van de centrifugaalpomp.

 

De machinist Jan LastDe machinist Jan Last

 

 

 

 Jan Last en Has Last waren de machinisten van dit gemaal. Mevr. Annie van de Wert-Last  was de dochter van Has Last.
Zij vertelt:
De machinist had de zorg voor het goed werken van de stoommachine. Die hoefde maar een deel van het jaar te draaien, maar dan wel dagen en nachten aan een stuk. De machinist 'sliep' dan vaak in de machinekamer, om bij ieder verkeerd geluid onmiddellijk te kunnen reageren.
Has Last controleerde ook de sluisjes van de sloten in de polder. Was de waterstand te laag, dan kon het water worden opgestuwd door het sluiten van de sluisjes, want het vee moest kunnen drinken als het in de weide was. Kwam het water te hoog dan moest Has het water uitlaten naar de uitvliet. Via deze vliet liep het water naar de Maas, via een sluisdeur in de dijk. Bij hoog water in de Maas sloot men de sluisdeur en voorkwam hiermee dat het water terug kon stromen naar de polder. Men kon dan niet meer spuien en dan moest de machine “malen”  zoals dat vroegUitwateringssluis van gemaal AlphenUitwateringssluis van gemaal Alphener werd uitgedrukt.
Voordat het water bij zuig van de pomp kwam passeerde het een krooshek. Dit hek hield het vuil tegen  dat meekwam met het water. Daarmee werd schade aan de pomp voorkomen.

 Het gemaal werd gestookt met kolen die vroeger werden aangevoerd met paard en wagen. In latere tijden gebeurde dat met een vrachtwagen.
Een machinist verdiende in die tijd 40 gulden per maand, maar hij mocht vrij wonen, stoken, en zijn huis (met petroleum) verlichten.
Het hoogste loon in de laatste jaren was 48 gulden per maand.
Als er niet gemalen werd, ging Has Last jagen en vissen, of hij verdiende wat extra door te werken bij boeren in de omgeving. Broer Albert Last was stoker. Ook Piet  en Jan van Tuil en Thé van Ooijen waren stokers.

Het huis van de machinistHet huis van de machinistIn het deel van het gemaal, waar de ketels stonden, moesten zij zorgen voor het vuur, kolen aanslepen en steeds weer de verbrande resten verwijderen.
In de Tweede Wereldoorlog was de kolenloods ook goed voor de buurtbewoners. De stokers haalden de kolen dan snel weer uit het vuur, zodat de mensen er nog goed van konden stoken.
In de watersnood van 1926 kwam het stoomgemaal helemaal in het water te staan. Het gemaal liep daarbij aanzienlijke schade op die men daarna weer moest opknappen. In 1953 is het gebouw afgebroken en heeft het plaats gemaakt voor het gemaal Quarles van Ufford.

 

 

 

 

Gemaal Quarles van Ufford Gemaal Quarles van Ufford

Gemaal Quarles van Ufford Gemaal Quarles van Ufford

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het electrische gemaal Quarles van Ufford staat aan het einde van de Oude Wetering. Aan de linkerkant heeft het oude stoomgemaal gestaan. De capaciteit van het nieuwe gemaal is 800 mPlaquetter Ir. FijnjePlaquetter Ir. Fijnje3 water per minuut.

Ter herinnering aan de bouwer Ir. H.F. Fijnje is aan het gebouw een plaquette bevestigd. ir. Fijnje heeft veel betekend voor de droogmaking van de polders Dreumel, Wamel en Alphen.

 

 

Terug naar Voormalige stoomgemalen in de regio