Historie

Bij het sluiten van de dijkring in het land van Maas en Waal in de 14 de eeuw zijn er aan het eind van de uitwateringskanalen, die natuurlijk voor een groot deel al bestonden, sluizen aangelegd. Dit om bij hoge rivierstanden instromende water vanuit de rivier te voorkomen.Voor de bemalingVoor de bemaling


De lozing van het van Oost (Heumen, Nijmegen) naar West (Appeltern) hellende gebied werd geregeld met sluizen.


Deze sluizen konden bij hoge rivierstanden worden gesloten en er waren ook verschillende sluizen in de z.g. schutlakens o.a. Teersdijk en Palkerdijk om bij droog weer water vast te houden in het bovengebied, of gedoseerd te lozen afhankelijk van de omstandigheden beneden in het gebied. De Nieuwe Wetering heeft een afwateringsgebied van 10.000 ha en strekt zich uit van Heumen tot Appeltern.

De eerste sluizen waren eenvoudige bouwwerken, vaak van hout. De dijken waren ook nog niet van dien omvang als de laatste twee eeuwen het geval was.

In de 19 de eeuw zijn de meeste sluizen in het rivierengebied vernieuwd en is de capaciteit vergroot.
De techniek van fundatie met lange houten palen gemaakt met de z.g. Amsterdamse heistelling die na 1800 was ontwikkeld gaf de mogelijkheid om sterke fundaties te maken.
Op de houten palen werden kespen en zwalken gebouwd van hout en op de vaak eikenhouten vloer begon het bakstenen metselwerk. Van de gevels en vleugelmuren van de sluizen, voor zover deze nog aanwezig, hebben de funderingen nooit problemen gegeven. De sluis ging meestal ten onder aan krimpscheuren in metselwerk regenwater indringing in het baksteenmetselwerk en vorstschade. Het achterstallig onderhoud gaf na 100 jaar vaak erosie van het metselwerk.

In de nieuwe wetering zijn rond 1840 op De Tuut twee identieke sluizen gebouwd in het dijklichaam. Deze sluizen zijn in baksteen gebouwd in kruisverband en tongewelf. In het midden van de sluis waren houten puntdeuren aanwezig, om deze te kunnen sluiten.

Er zijn twee sluizen gebouwd om bij geringe hoogte verschillen zoveel mogelijk water uit het gebied op de Maas te kunnen lozen, want het stoomgemaal kwam pas in 1917.In 1917 is de zuidelijke sluis sterk gewijzigd door de bouw van het stoomgemaal. Hiervoor werd de Nieuwe Wetering gedeeltelijk gedempt, waardoor de inlaat van deze sluis werd afgedicht.

De twee persleidingen van de centrifugaalpompen van het stoomgemaal werden door het metselwerk tot in de sluis gebracht. De opening van dOpbouw stenen sluis rond 1800Opbouw stenen sluis rond 1800e sluis aan de uitlaatzijde werd hierbij dichtgezet met beton.

De noordelijke sluis bleef ook na de ingebruikname van het gemaal inzetbaar voor de vrije lozing. Toen zijn de houten deuren vernieuwd en werd aan de uitlaatzijde een sleuf aangebracht, waarin een houten schuif door middel van een stalen windwerk kon worden bewogen. Hiermede was een dubbele sluiting gerealiseerd bij hoog water.


Er is nog een stalen hekwerk uit de twintiger jaren van vorige eeuw aanwezig. In 2000 is bij de dijkverzwaring een nieuwe sluis in de Maasdijk 200 meter verderop gebouwd. De Noordersluis bij het stoomgemaal verloor hiermede de functie van sluis en waterkering.

De restauratie

In 2000 zijn tijdens de dijkverzwaring in het stroomgebied van de Maas diverse nieuwe PuntdeurenPuntdeuren stukken dijk aangelegd. De natuurlijke afwatering via de oude noordelijke sluis en de afvoer van de bemalingpompen van het stoomgemaal naar de Maas werd geheel afgesneden door de aanleg van deze nieuwe dijk. Hierin bevindt zich nu een elektrisch bedienbare sluisinstallatie, die het mogelijk maakt om overtollig water uit de Nieuwe Wetering alsnog op de Maas te lozen. De oude noordelijke sluis naast stoomgemaal De Tuut had hierdoor zijn functie totaal verloren.

Het sluizencomplex was -gezien zijn leeftijd- nodig aan onderhoud toe. Veel stenen zaten los, ze waren over­woekerd door planten en struiken en het specifieke hekwerk eromheen was op vele plekken beschadigd en verroest. Rondom de sluizen was ondertussen echter een klein natuurgebiedje ontstaan. In de begroeiing langs de 'uitvliet' verbleven allerlei soorten vogels. Zo was er al gedurende enkele jaren een paartje ijsvogels gesignaleerd. Ook twee grote schildpadden hadden er inmiddels een rustplekje gevonden. Vaak zaten ze samen te zonnen op een uit het water uitstekende boomstronk. Ook werd aan beide kanten van de sluis veelvuldig gevist door hengelaars.

Stichting Baet en Borgh heeft er altijd naar gestreefd, het sluizencomplex te behouden, omdat de sluizen samen met het stoomgemaal laten zien hoe tussen 1840 en 1967 de waterbeheersing in het rivierengebied met de techniek van toen werd gerealiseerd. Na enkele jaren van plannen maken en voorbereiding is de restauratie in het najaar van 2005 dan toch van start gegaan. Dit werd mogelijk gemaakt door het Waterschap Rivierenland en financiering vanuit POP (Platteland Ontwikkelings Projecten) gelden.

Als eerste werd een damwandkuip voor en achter de sluis geslagen, waardoor het sluizencomplex leeg gepompt kon worden en het tot aan de sluisvloer droog kwam te staan. De grond naast de sluismuren (vleugelmuren) werd grotendeels afgegraven, waardoor niet alleen het massale van dit oude kunstwerk duidelijk zichtbaar werd, maar ook de staat waarin het verkeerde. Nadat overal steigers waren gebouwd, werd goed duidelijk, hoezeer het nodig was dat de diverse specialisten aan de slag gingen. Er werd niet alleen veel metselwerk vernieuwd, ook de grote hoekstenen, de zgn. Namense hardstenen, werden gerenoveerd evenals de diverse zware muurankers. Bovendien werden er stukken muur, met specifieke gSluismetselwerk2Sluismetselwerk2rote stenen, opnieuw gevoegd.


De verticale schuifafsluiting is komen te vervallen, omdat een extra afdichting niet meer nodig is. De zware houten puntdeuren echter ondergingen een reparatie. Tijdens deze restauratie is door de vrijwilligers ook een inspectie uitgevoerd aan de persleidingen van de pompen.

De persleiding van pomp 1 zag er na de reparatie van 2001 nog goed uit, pomp 2 was echter gescheurd en moest gerepareerd worden. Dit is toen ook gebeurd.

Hier meer foto's van de restauratie van de sluisjes